ಬಾಗಲಕೋಟೆ :ನೀವು ಹಲಗಲಿಯಿಂದ ಮುಧೋಳದ ಸುಂದರ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುವಾಗ, ರಸ್ತೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಮಂಟೂರು ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಗಮನಿಸಿರಬಹುದು. ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಇದೊಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಹಳ್ಳಿಯಂತೆ ಕಂಡರೂ, ಇದರ ಗತವೈಭವ ಮಾತ್ರ ರೋಚಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಊರಿನ ಕೆರೆಯ ಏರಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತರೆ, ನಿಮಗೆ 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಗಾಳಿ ಬೀಸಿದ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ.
ಏಕೆಂದರೆ, ಇದು ಕೇವಲ ನೀರು ತುಂಬಿದ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶವಲ್ಲ; ಇದು ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರು ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಜಲ ಸ್ಮಾರಕ, ಅದೇ “ರಟ್ಟಸಮುದ್ರ”.
ಕಾಲದ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಪಯಣ (12ನೇ ಶತಮಾನ):
ಬನ್ನಿ, ಕಾಲದ ತೆರೆ ಸರಿಸಿ 900 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗೋಣ.
ಅದು ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಮೂರನೇ ತೈಲಪನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲ. ಆಗ ನಮ್ಮ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಚಾಲುಕ್ಯರ ಮಹಾಮಂಡಲೇಶ್ವರರಾಗಿದ್ದ “ರಟ್ಟ ವಂಶ”ದ (Ratta Dynasty) ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ರಟ್ಟರು ಕೇವಲ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ನಾಡಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲೂ ಎತ್ತಿದ ಕೈ.
ಅಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಂಟೂರು ಒಂದು ಸಾಧಾರಣ ಹಳ್ಳಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ಸಮೃದ್ಧವಾದ ‘ಅಗ್ರಹಾರ’ವಾಗಿತ್ತು. ವೇದಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುವ ‘ಮಹಾಜನರು’ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಒಬ್ಬ ಅಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ಒಂದು ಕೆರೆ:
ಅದು ಸುಡು ಬಿಸಿಲಿನ ನಾಡು. ಊರಿನ ಜನರಿಗೆ ಮತ್ತು ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ನೀರಿನ ಶಾಶ್ವತ ಪರಿಹಾರ ಬೇಕಿತ್ತು. ಆಗ ರಂಗಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದವರು ಅಂದಿನ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿ ಮಧುಸೂದನಯ್ಯ.
ಊರಿನ ಮಹಾಜನರ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಮಧುಸೂದನಯ್ಯ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಕೆರೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿದನು. ಇದಕ್ಕೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ಹೇಗೆ ಬಂತು ಗೊತ್ತೇ? ಅಲ್ಲಿನ ಶಾಸನವು ಬಲು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ‘ಎರೆಯಮ್ಮ’ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಅಧಿಕಾರಿ, ದಂಡದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದ್ದ ‘ಐದು ಗದ್ಯಾಣ’ (ಅಂದಿನ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಬಂಗಾರದ ನಾಣ್ಯ) ಆದಾಯವನ್ನು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ.
ಹೀಗೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ದೂರದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಜನರ ಶ್ರಮದಿಂದ ಒಂದು ಸುಂದರ ಕೆರೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಈ ನೆಲವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ ರಟ್ಟ ರಾಜವಂಶದ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಅದಕ್ಕೆ “ರಟ್ಟಸಮುದ್ರ” ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು.
ಶಿಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಸಾಕ್ಷಿ:
ಈ ಕಥೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ ಯಾರು ಎಂದು ನೀವು ಕೇಳಬಹುದು. ಮುಧೋಳದ ಗವಿಮಠದಲ್ಲಿರುವ ಶಾಸನ ಮತ್ತು ಮಂಟೂರಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಸನಗಳೇ ಇದಕ್ಕೆ ಜೀವಂತ ಸಾಕ್ಷಿ. ಗವಿಮಠದ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ರಟ್ಟರ ಸಾಮಂತ ಲಕ್ಷ್ಮಿದೇವ ಮತ್ತು ಅವನ ಸೇನಾಧಿಪತಿ ಕಲ್ಲಪ್ಪ ಚಮೂಪನ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಇದೇ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಧುಸೂದನಯ್ಯ ಮಂಟೂರಿನಲ್ಲಿ ಈ ಜಲಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದನು ಎಂದು ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞರು (ಡಾ. ಸಾಲಂಕಿ ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆಯಂತೆ) ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಇಂದಿನ ಮೌನ ಸಾಕ್ಷಿ:
ಶತಮಾನಗಳು ಉರುಳಿದವು. ಚಾಲುಕ್ಯರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಹೋಯಿತು, ರಟ್ಟರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮುಗಿಯಿತು. ಆದರೆ ಮಧುಸೂದನಯ್ಯ ಅಂದು ಕಟ್ಟಿಸಿದ “ರಟ್ಟಸಮುದ್ರ” ಇಂದಿಗೂ ಮಂಟೂರಿನಲ್ಲಿ ಮೌನವಾಗಿ ನೆಲೆನಿಂತಿದೆ.
ಮುಂದಿನ ಬಾರಿ ನೀವು ಆ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುವಾಗ, ಕ್ಷಣಕಾಲ ನಿಲ್ಲಿ. ಆ ಕೆರೆಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಜನಪರ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಇತಿಹಾಸವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಅರಮನೆಗಳಲ್ಲ, ಇಂತಹ ಕೆರೆ-ಕಟ್ಟೆಗಳೂ ಹೌದು.
