ಬೆಂಗಳೂರು: ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮಾಜಿ ಸಚಿವರಾದ ಮಾನ್ಯ ಕೋಟ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಪೂಜಾರಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯದ ನೆನಪೊಂದನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತಾವು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಅಕ್ಕ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ತಗೊಂಡು ಹೋದಾಗ ಅರ್ಚಕರು ಅದರ ಮೇಲೆ ನೀರು ಚಿಮುಕಿಸಿ (ಪ್ರೋಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಿ) ಒಳಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು, ಇದನ್ನು ನೋಡಿ ನಮಗೆ ‘ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರು’ ಎಂಬ ರೀತಿ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಮೂಡುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು. ಅವರ ಆ ಮಾತುಗಳು ಅಂದಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ನೋವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ನಿಜವಾದರೂ, ಒಬ್ಬ ಅರ್ಚಕನಾಗಿ ಮತ್ತು ಸನಾತನ ಧರ್ಮದ ಆಚಾರ-ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ಅರಿತವನಾಗಿ, ಈ ಕ್ರಿಯೆಯ ಹಿಂದಿರುವ ನಿಜವಾದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಮುಂದೆ ಇಡುವುದು ನನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಇದು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಜಾತಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವಿಧಿಯಾಗಿದೆ.
ಸನಾತನ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ‘ಪೂಜೆ’ ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ದೈವಿಕ ಸಂಸ್ಕಾರ. ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಸ್ತುವೂ ‘ಅತ್ಯಂತ ಶುದ್ಧ’ ಮತ್ತು ‘ಪವಿತ್ರ’ವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದು ಶಾಸ್ತ್ರದ ಕಡ್ಡಾಯ ನಿಯಮ. ಹೂವು, ಹಣ್ಣು, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಸೇರಿದಂತೆ ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಫಲವಸ್ತುಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಬರುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಗಿಡದಿಂದ ಕೀಳುವಾಗ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರುವಾಗ, ಭಕ್ತರು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ತರುವಾಗ ಹಲವು ಜನರ ಸ್ಪರ್ಶ, ಧೂಳು ಮತ್ತು ಪರಿಸರದ ಅಶುದ್ಧತೆ ಅವುಗಳಿಗೆ ತಗುಲಿರಬಹುದು. ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ, ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವು ‘ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ’ (Untouchable) ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದು ‘ಅಶುದ್ಧ’ (Impure) ಆಗಿರಬಹುದು. ಈ ಅಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ನೀಗಿಸಿ, ವಸ್ತುವನ್ನು ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವುದೇ ‘ಪ್ರೋಕ್ಷಣೆ’ ಅಥವಾ ನೀರು ಚಿಮುಕಿಸುವ ವಿಧಿ.
ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಉದಾಹರಿಸಬಹುದು:
ಅಪವಿತ್ರಃ ಪವಿತ್ರೋ ವಾ ಸರ್ವಾವಸ್ಥಾಂ ಗತೋSಪಿ ವಾ |
ಯಃ ಸ್ಮರೇತ್ ಪುಂಡರೀಕಾಕ್ಷಂ ಸ ಬಾಹ್ಯಾಭ್ಯಂತರಃ ಶುಚಿಃ ||
ಅರ್ಥ: ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ವಸ್ತುವು ಅಪವಿತ್ರವಾಗಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಯಾರು ಪುಂಡರೀಕಾಕ್ಷನನ್ನು (ವಿಷ್ಣುವನ್ನು) ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಬಾಹ್ಯವಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಶುದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಅರ್ಚಕರು ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಪವಿತ್ರ ಜಲವನ್ನು ಚಿಮುಕಿಸುವಾಗ, ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಅಥವಾ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ನೀರು ಕೇವಲ ಭೌತಿಕ ದ್ರವವಲ್ಲ, ಅದು ಮಂತ್ರಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಪುನೀತಗೊಂಡ ‘ತೀರ್ಥ’.
ಈ ತೀರ್ಥದ ಪ್ರೋಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ಹೂವು, ಹಣ್ಣು, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಸೇರಿದಂತೆ ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಕಾಣಿಕೆ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ದೈವಿಕ ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಗರ್ಭಗುಡಿಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅರ್ಹವಾಗುತ್ತದೆ.
ಮಾನ್ಯ ಮಾಜಿ ಸಚಿವರು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರೂ, ಒಬ್ಬ ಅರ್ಚಕನಾಗಿ ನನ್ನ ಅನುಭವದಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆಚಾರಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪಾಲಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ, ಅರ್ಚಕರು ಸ್ವತಃ ತಮ್ಮದೇ ಮನೆಯಿಂದ ಹೂವು, ಹಣ್ಣು ತಂದರೂ ಅಥವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಮುದಾಯದವರೇ ಇವುಗಳನ್ನು ತಂದರೂ, ಪವಿತ್ರ ಜಲದ ಪ್ರೋಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಿಯೇ ಒಳಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ, ಅರ್ಚಕರು ತಾವೇ ಹೂವು ಕೊಯ್ದು ತಂದರೂ, ಗರ್ಭಗುಡಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮುನ್ನ ಪ್ರೋಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ‘ಯಾರು ತಂದರು’ ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ, ‘ಏನನ್ನು ತಂದರು’ ಮತ್ತು ಅದು ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲು ‘ಶುದ್ಧವಾಗಿದೆಯೇ’ ಎಂಬುದು ಮಾತ್ರ ಮುಖ್ಯ.
ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಭಕ್ತರು ಅಂಗಡಿಯಿಂದ ಹೂವು ತಂದಾಗ ಅದು ಇನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಅಶುದ್ಧವಾಗಿರಬಹುದು. ನಾನು ಕೆಲವು ಕಡೆ ಕಂಡಂತೆ, ಹೂವು ಮಾರುವವರು ಹಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕಚ್ಚಿ ಹೂವಿನ ದಾರವನ್ನು ತುಂಡರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕ್ರಿಯೆಯು ಹೂವನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಹಲ್ಲಿನ ಸ್ಪರ್ಶ ಮತ್ತು ಎಂಜಲು ತಗುಲಿದ ವಸ್ತುವನ್ನು ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವುದು ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ಮಹಾಪರಾಧ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಹೂವು ಎಷ್ಟೇ ಸುಂದರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಪ್ರೋಕ್ಷಣೆ ಮಾಡದೆ ಅದನ್ನು ಗರ್ಭಗುಡಿಯೊಳಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ಇದು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ಸಂಕೇತವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ದೈವಿಕ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕಾದ ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ.
ಈ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಆಚಾರದ ಹಿಂದೆ ಸಣ್ಣದೊಂದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ತರ್ಕವೂ ಅಡಗಿದೆ. ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಹೂವು, ಹಣ್ಣು, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ನೀರು ಚಿಮುಕಿಸುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಮೇಲಿರುವ ಧೂಳು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಣಗಳು ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ನೀರು ಹೂವುಗಳನ್ನು ತಾಜಾವಾಗಿ ಮತ್ತು ಬಾಡದಂತೆ ಇರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಪೂಜೆಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಅವು ನೋಡಲು ಸುಂದರವಾಗಿರಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಪೂಜೆಗೆ ಬಳಸುವ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತುಳಸಿ, ಕರ್ಪೂರ ಅಥವಾ ಇತರ ಪ್ರಕೃತಿ ದತ್ತವಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬೆರೆಸಿರುತ್ತಾರೆ, ಇವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಂಟಿಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಲ್ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಹೂವು, ಹಣ್ಣು, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಸೇರಿದಂತೆ ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಚಿಮುಕಿಸುವುದರಿಂದ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದು.
ಕೊನೆಯದಾಗಿ, ಮಾನ್ಯ ಕೋಟ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಪೂಜಾರಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯದ ಅನುಭವವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಾಗ, ಅವರಿಗೆ ಮೂಡಿದ ಭಾವನೆ ಅಂದಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾದುದೇ ಇರಬಹುದು. ಆದರೆ, ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆಚಾರ-ವಿಚಾರಗಳ ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಅನುಭವದಿಂದ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ನೀರು ಚಿಮುಕಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆಯು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ. ಇದು ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು, ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಕಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯ ಪರಮೋಚ್ಚ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ರೂಪಿಸಲಾದ ಒಂದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಧಿಯಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಚಾರದ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕಾರಣವಿರುತ್ತದೆ, ಅದನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗ ಮಾತ್ರ ನಮಗೆ ಅದರ ನಿಜವಾದ ಮೌಲ್ಯ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.
- ಕೊಡಕ್ಕಲ್ ಶಿವಪ್ರಸಾದ್, ಶಿವಮೊಗ್ಗ/ಬೆಂಗಳೂರು.
