ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ”ರಗಳೆ”ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಛಂದೋಪ್ರಕಾರವಲ್ಲ; ಅದು ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಸ ವೇಗ ಮತ್ತು ಭಾವತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಒಂದು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ನಡಿಗೆ. ಪಂಪನ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಚಂಪೂ ಶೈಲಿಯ ಗಾಂಭೀರ್ಯದ ನಡುವೆ, ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ತಂದ ಕೀರ್ತಿ ರಗಳೆ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.
ರಗಳೆಯ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವದ ಕುರಿತಾದ ಲೇಖನ ಇಲ್ಲಿದೆ:
- ರಗಳೆಗಳ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಸ್ವರೂಪ
ಕನ್ನಡ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಗಳೆಯು ಮಾತ್ರಾ ಛಂದಸ್ಸಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದಾಗಿದೆ. ಲಯಬದ್ಧವಾಗಿ, ಓದುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಓಟದ ವೇಗವನ್ನು ರಗಳೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಚಂಪೂ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ವರ್ಣನೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಈ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಸ್ತಿತ್ವ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿದ್ದು ಹರಿಹರ ಕವಿ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ರಗಳೆಯು ಸಂಸ್ಕೃತದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ಅಪ್ಪಟ ದೇಶೀಯ ಸೊಗಡನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ಸಂಧಿಕಾಲದ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿದೆ.
- ರಗಳೆಗಳ ಉಗಮ
ರಗಳೆಯ ಮೂಲವನ್ನು ‘ರಘಟಾ’ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಕೃತ ಪದದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇದು ಲಾವಣಿ ಅಥವಾ ಜನಪದ ಹಾಡುಗಳ ಲಯವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿತ್ತು. ೯ನೇ ಶತಮಾನದ ‘ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗ’ದಲ್ಲಿ ಇದರ ಉಲ್ಲೇಖವಿದ್ದರೂ, ಪಂಪ, ರನ್ನರಂತಹ ಕವಿಗಳು ತಮ್ಮ ಚಂಪೂ ಕಾವ್ಯಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಅಲ್ಪಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಶಿವಶರಣ ಹರಿಹರನು ಇದನ್ನು ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಕಾವ್ಯ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದನು.
ರಗಳೆಯ ವಿಧಗಳು :
ಉತ್ಸಾಹ ರಗಳೆ: ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ೩ ಮಾತ್ರೆಯ ೪ ಗಣಗಳಿರುತ್ತವೆ (ವೇಗವಾದ ನಡಿಗೆ).
ಮಂದಾನಿಲ ರಗಳೆ: ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ೪ ಮಾತ್ರೆಯ ೪ ಗಣಗಳಿರುತ್ತವೆ (ಮಧ್ಯಮ ವೇಗ – ಹರಿಹರನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದದ್ದು).
ಲಲಿತ ರಗಳೆ: ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ೫ ಮಾತ್ರೆಯ ೪ ಗಣಗಳಿರುತ್ತವೆ (ನಿಧಾನ ಹಾಗೂ ಗಂಭೀರ ನಡಿಗೆ).
- ರಗಳೆಯ ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೃತಿಗಳು
ರಗಳೆ ಎಂದ ಕೂಡಲೇ ನೆನಪಾಗುವ ಹೆಸರು ‘ರಗಳೆಯ ಕವಿ’ ಹರಿಹರ . ಈತ ಹಳೆಯ ಚಂಪೂ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಮುರಿದು ಶಿವಶರಣರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ರಗಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆದನು.
ಹರಿಹರನ ಕೃತಿಗಳು: ನಂಬಿಯಣ್ಣನ ರಗಳೆ, ಬಸವರಾಜದೇವರ ರಗಳೆ, ಮಹಾದೇವಿಯಕ್ಕನ ರಗಳೆ, ಪುಷ್ಪ ರಗಳೆ ಮುಂತಾದವು. ಈತನ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಭಾವದ ತೀವ್ರತೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ನವೋದಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ: ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀ ಅವರು ‘ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಗೀತೆಗಳು’ ಮೂಲಕ ರಗಳೆಯ ಲಯವನ್ನು ಹೊಸ ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ಮಹಾಕವಿ ಕುವೆಂಪು ಅವರು ತಮ್ಮ ‘ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ’ ಮಹಾಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ‘ಮಹಾಛಂದಸ್ಸು’ ಕೂಡ ಲಲಿತ ರಗಳೆಯ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ರೂಪವೇ ಆಗಿದೆ. - ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ರಗಳೆಗಳು ಮಹತ್ವ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿವೆಯೇ? ಖಂಡಿತ ಇಲ್ಲ. ಇಂದು ನಾವು ಓದುವ ‘ಮುಕ್ತ ಛಂದಸ್ಸು’ ಅಥವಾ ‘ಗದ್ಯ ಕವಿತೆ’ಗಳ ಒಳಗೂ ಒಂದು ಅಂತರಂಗದ ಲಯವಿರುತ್ತದೆ. ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಪ್ರಾಸದ ರಗಳೆಗಳು ಇಂದಿನ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸದೇ ಇರಬಹುದು, ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಲಯ ಮತ್ತು ಓಟದ ಶೈಲಿ ಆಧುನಿಕ ಕಾವ್ಯದ ನಾಡಿಮಿಡಿತದಲ್ಲಿದೆ. ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ, ಭಾವಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ರಗಳೆಯ ಮಂದಾನಿಲ ಹಾಗೂ ಉತ್ಸಾಹ ನಡಿಗೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿವೆ.
ರಗಳೆಗಳಿಲ್ಲದ ಕನ್ನಡ ಬಡವಾಗುವುದೇ?
ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಹೌದು. ರಗಳೆಗಳು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಕೊಟ್ಟದ್ದು ಕೇವಲ ಛಂದಸ್ಸಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ‘ಜನಪದೀಯ ವೇಗ’ ಮತ್ತು ‘ಭಾವದ ಮುಕ್ತತೆ’.
ರಗಳೆಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಕೇವಲ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭೂಯಿಷ್ಟವಾದ ಕಠಿಣ ಚಂಪೂ ಕಾವ್ಯಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಶರಣರ ಸರಳ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಷ್ಟೊಂದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡಲು ರಗಳೆಗಿಂತ ಉತ್ತಮ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತೊಂದಿಲ್ಲ.
ನಮ್ಮ ಇಂದಿನ ಸರಳ ರಗಳೆ ಮತ್ತು ಮಹಾಛಂದಸ್ಸಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ರಗಳೆಯೇ ಅಡಿಪಾಯ.
ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯವೆಂಬ ವನದಲ್ಲಿ ರಗಳೆಯು ಹರಿಯುವ ನದಿಯಿದ್ದಂತೆ. ಅದು ನಿಂತ ನೀರಾಗದೆ, ಭಾಷೆಗೆ ಚಲನಶೀಲತೆಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಹರಿಹರನಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಕುವೆಂಪು ಅವರವರೆಗೆ ಬೆಳೆದು ಬಂದ ಈ ರಗಳೆಯ ಪರಂಪರೆ ಕನ್ನಡದ ಅಸ್ಮಿತೆಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದೆ.
- ಡಾ. ಪ್ರಸನ್ನ ದೇವರಮಠ ಅನಿಲಕುಮಾರ್, ಮಾಗಳ
ಪದವೀಧರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಕರು
ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಮುದೇನೂರು
ತಾ. ಹೂವಿನ ಹಡಗಲಿ, ಜಿ. ವಿಜಯನಗರ.
