ವಿಶೇಷ ವರದಿ : ಜಿಲಾನಸಾಬ್ ಬಡಿಗೇರ್
“ದೇಶದ ಭವಿಷ್ಯ ರೂಪಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಇರುವುದು ತರಗತಿಯ ನಾಲ್ಕು ಗೋಡೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಮಾತ್ರ” ಎಂಬ ಮಾತಿದೆ. 1947ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಸಿಕ್ಕಾಗ ದೇಶ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಬಡತನದಷ್ಟೇ ತೀವ್ರವಾಗಿದ್ದುದು ಅನಕ್ಷರತೆ. ಆಗ ದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಅಕ್ಷರಸ್ಥರ ಪ್ರಮಾಣ ಕೇವಲ ಶೇ 12 ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ,
ಅಂತಹ ಕಡು ಕತ್ತಲೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ದೇಶಕ್ಕೆ ಜ್ಞಾನದ ಬೆಳಕು ನೀಡಲು, ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಭದ್ರ ಬುನಾದಿ ಹಾಕಿದ ಮಹಾ ಚೇತನ, ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಪ್ರಥಮ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವ ಮೌಲಾನಾ ಅಬುಲ್ ಕಲಾಂ ಆಜಾದ್. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷದ ನವೆಂಬರ್ 11 ರಂದು ಇವರ ಜನ್ಮದಿನವನ್ನು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ದಿನ’ವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವದಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಮುತ್ಸದ್ದಿಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಖಂಡ ಪಂಡಿತ, ಚಿಂತಕ, ಧೀಮಂತ ಪತ್ರಕರ್ತ ಹಾಗೂ ಮುಂಚೂಣಿಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರಾಗಿದ್ದ ಆಜಾದ್ ಅವರು ಭಾರತದ ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಿಜವಾದ ಶಿಲ್ಪಿ.
ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಭದ್ರ ಬುನಾದಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿಂತನೆ.
1947 ರಿಂದ 1958 ರವರೆಗೆ ಸತತವಾಗಿ ದೇಶದ ಮೊದಲ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಮೌಲಾನಾ ಆಜಾದ್, ಅಕ್ಷರ ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಾರ್ಜನೆ ಕೇವಲ ಸಮಾಜದ ಕೆಲವು ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಬಾರದು ಎಂದು ಬಲವಾಗಿ ನಂಬಿದ್ದರು. 14 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಎಲ್ಲಾ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಮತ್ತು ಕಡ್ಡಾಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಿಗಬೇಕೆಂದು ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಮೊದಲ ಧ್ವನಿ ಇವರದ್ದಾಗಿತ್ತು.
ಕೇವಲ ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ವಯಸ್ಕರ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ತಂದ ‘ಸಾಮಾಜಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ’ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಅಪೂರ್ವವಾದದ್ದು. ಇದು ಕೇವಲ ಓದು-ಬರಹ ಕಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರದೆ, ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆ, ಆರೋಗ್ಯ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ಬಡ ಜನರಿಗೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆ ತರಲು ಅವರು ಶ್ರಮಿಸಿದರು.
ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ ಉನ್ನತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಜನಕ
ಇಂದು ಜಗತ್ತೇ ಭಾರತದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಹಾಗೂ ಸಂಶೋಧನಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಆಜಾದ್ ಅವರ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯೇ ಕಾರಣ. ದೇಶಕ್ಕೆ ಉನ್ನತ ಗುಣಮಟ್ಟದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಭಾವದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮನಗಂಡು ಅವರು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು:
- ಭಾರತೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (IIT):
1951 ರಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಮೊದಲ ಐಐಟಿಯನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಖರಗ್‌ಪುರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದರು. - ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಧನಸಹಾಯ ಆಯೋಗ (UGC): ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ಧನಸಹಾಯದ ನೆರವು ನೀಡಲು 1953 ರಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ತಂದರು.
- ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ: ಕೇವಲ ವಿಜ್ಞಾನವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ದೇಶದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೂ ಬೆಳೆಯಬೇಕೆಂದು ಆಶಿಸಿದ ಅವರು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಲಲಿತ ಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿ ಹಾಗೂ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಆ ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದರು.
ಇಂದಿನ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದ ಸವಾಲುಗಳು.
ಮೌಲಾನಾ ಆಜಾದ್ ಅವರು ಅಂದು ಬಿತ್ತಿದ ಶಿಕ್ಷಣದ ಬೀಜ ಇಂದು ಹೆಮ್ಮರವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಇಂದಿನ 21ನೇ ಶತಮಾನದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಅದರ ಅಗತ್ಯತೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿವೆ. ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ, ಆನ್ಲೈನ್ ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಜಾದ್ ಅವರ ತತ್ವಗಳು ಹೇಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕಿದೆ.
- ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಮರೀಚಿಕೆಯಾಗಿವೆ. ಮೌಲಾನಾ ಆಜಾದ್ ಅವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ “ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನ ಶಿಕ್ಷಣ” ಎಂಬ ತತ್ವ ಜಾರಿಯಾಗಬೇಕಾದರೆ, ಈ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಂದಕವನ್ನು ಮೊದಲು ಮುಚ್ಚಬೇಕಿದೆ.
- ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಭಾವದ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ: ಇಂದಿನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಮೌಢ್ಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿರುವಾಗ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಗುಣ ಹಾಗೂ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅಗತ್ಯ ಹಿಂದೆಂದಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.
ಕೋಮು ಸೌಹಾರ್ದತೆಯ ಹರಿಕಾರ ಹಾಗೂ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ
ಬ್ರಿಟಿಷರ ‘ಒಡೆದು ಆಳುವ’ ನೀತಿಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದ ಆಜಾದ್, ಧರ್ಮದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆಯಾಗುವುದನ್ನು ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಒಪ್ಪಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಿಂದೂ-ಮುಸ್ಲಿಂ ಏಕತೆಯೇ ಭಾರತದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದ ಅವರು, ತಮ್ಮ 24ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ‘ಅಲ್-ಹಿಲಾಲ್’ ಎಂಬ ಉರ್ದು ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ, ಅದರ ಮೂಲಕ ಯುವಕರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಕಿಚ್ಚು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಬಿತ್ತಿದರು. ಇವರ ಅಪಾರ ದೇಶಸೇವೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ 1992 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಇವರಿಗೆ ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ ದೇಶದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ ‘ಭಾರತ ರತ್ನ’ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು.
2008 ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ದಿನಾಚರಣೆಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ಔಪಚಾರಿಕ ದಿನಾಚರಣೆಯಾಗಬಾರದು. ಶಿಕ್ಷಣವು ಕೇವಲ ಬದುಕು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧನವಾಗದೆ, ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಮಾನವೀಯತೆಯುಳ್ಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ನಾಗರಿಕನನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಆಜಾದ್ ಅವರ ಆಶಯವಾಗಿತ್ತು. ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ಶಾಲಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ, ದೇಶದ ಕೊನೆಯ ಮಗುವಿಗೂ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣ ತಲುಪಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡುವುದೇ ನಾವು ಆ ಮಹಾ ಚೇತನಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ನಿಜವಾದ ಗೌರವವಾಗಿದೆ.
