(ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 8 ವಿಶ್ವ ಸಾಕ್ಷರತಾ ದಿನ. ತನ್ನಿಮಿತ್ತ ಈ ಲೇಖನ)
ಜ್ಞಾನವು ಮಾನವನ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕು ಹಾಗೂ ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಬದುಕಿಗೆ ಭದ್ರ ಬುನಾದಿ. ಕೇವಲ ಅಕ್ಷರ ಕಲಿಯುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ಸಮಾಜ, ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಸಾಕ್ಷರತೆ ಅನಿವಾರ್ಯ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ.
ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸ
ಆರಂಭಿಕ ಹೆಜ್ಜೆ (1965) :
ಇರಾನ್ನ ರಾಜಧಾನಿ ತೆಹ್ರಾನ್ನಲ್ಲಿ 1965 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ನಲ್ಲಿ ನಿರಕ್ಷರತೆಯ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಕುರಿತು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವರ ಜಾಗತಿಕ ಸಮ್ಮೇಳನ ನಡೆಯಿತು.
ಇಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿ ನೋಡದೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೂಲಾಧಾರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.
ಯುನೆಸ್ಕೋ ಘೋಷಣೆ (1966):
ಈ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಆಶಯವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ (UNESCO), ಅಕ್ಟೋಬರ್ 26, 1966 ರಂದು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 8 ರಂದು “ವಿಶ್ವ ಸಾಕ್ಷರತಾ ದಿನ”ವನ್ನಾಗಿ ಆಚರಿಸಲು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿತು.
ಮೊದಲ ಆಚರಣೆ (1967):
ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 8, 1967 ರಂದು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವಿಶ್ವ ಸಾಕ್ಷರತಾ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು.
ಅಂದಿನಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಅಗತ್ಯತೆಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಲು ಈ ದಿನವನ್ನು ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ.
ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು 2026 ರ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯ (Theme)
ಸಾಕ್ಷರತೆಯು ಬಡತನ ನಿರ್ಮೂಲನೆ, ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆ, ಉತ್ತಮ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿಗಳನ್ನು (SDG 4) ತಲುಪಲು ಪ್ರಮುಖ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿದೆ.
2026 ರ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯ :
ಯುನೆಸ್ಕೋ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿರುವ 2026 ರ ಥೀಮ್ : “Literacy for People, the Planet, and Prosperity” (ಜನತೆ, ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಸಾಕ್ಷರತೆ).
ಆಶಯ: ಇಂದಿನ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ, ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲವನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುವುದು ಈ ಬಾರಿಯ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.
ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಮಾನದಂಡಗಳು
ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾದ ಮಾನದಂಡಗಳಿವೆ:
ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಾನದಂಡ (Traditional Literacy) :
7 ವರ್ಷ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸರಳ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ಓದಲು ಮತ್ತು ಬರೆಯಲು ಶಕ್ತನಾಗಿದ್ದರೆ ಆತನನ್ನು ಸಾಕ್ಷರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ ಮಾನದಂಡ).
ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಸಾಕ್ಷರತೆ (Functional):
ಕೇವಲ ಸಹಿ ಮಾಡುವುದಲ್ಲದೆ, ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ನಮೂನೆ ಭರ್ತಿ ಮಾಡುವುದು, ಸೂಚನಾ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಓದುವುದು ಮತ್ತು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ.
ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾಕ್ಷರತೆ (Digital Literacy) :
ಯುನೆಸ್ಕೋ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಿರುವ ಆಧುನಿಕ ಮಾನದಂಡ. ಸ್ಮಾರ್ಟ್ಫೋನ್, ಇಂಟರ್ನೆಟ್, ಆನ್ಲೈನ್ ಸೇವೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಆಧಾರಿತ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ.
ಜಾಗತಿಕ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ:
ಪ್ರಮುಖ ದೇಶಗಳ ತುಲನೆ
ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಯುನೆಸ್ಕೋದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಬಹುತೇಕ ಶೇಕಡಾ 100ರಷ್ಟು ಸಾಕ್ಷರತೆ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಆಫ್ರಿಕಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸವಾಲುಗಳು ಮುಂದುವರಿದಿವೆ.
ನಾರ್ವೆ / ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ / ಜಪಾನ್ | ~99.9% |
ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾಕ್ಷರತೆ |
| ರಷ್ಯಾ | ~99.7% | ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಕಡ್ಡಾಯ ಜಾರಿ |
| ಚೀನಾ | ~97.2% | ವಯಸ್ಕರ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಆಧಾರಿತ ಸಾಕ್ಷರತೆ |
| ಬ್ರೆಜಿಲ್ | ~94.5% | ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಗತಿ |
| ಭಾರತ | ~78% – 80% | ವೇಗವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರ; ವಯಸ್ಕ ಹಾಗೂ ಡಿಜಿಟಲ್ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಒತ್ತು |
| ನೈಜರ್ / ಚಾಡ್ (ಉಪ-ಸಹಾರಾ ಆಫ್ರಿಕಾ) | ~30% – 40% | ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಕೊರತೆ ಹಾಗೂ ಬಡತನದಿಂದಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣ |
2026 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದಾಗ ಕೇವಲ 12% ನಷ್ಟಿದ್ದ ಭಾರತದ ಸಾಕ್ಷರತೆಯು ಇಂದು ಮಹತ್ತರ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು ತಲುಪಿದೆ.
ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಮಾಣ
2026 ರ ವೇಳೆಗೆ ಭಾರತದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಾಕ್ಷರತಾ ದರವು ಅಂದಾಜು 78% ರಿಂದ 80% ರ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿದೆ.
ರಾಜ್ಯವಾರು ವೈಪರೀತ್ಯಗಳು:
ಕೇರಳ (~96% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು) ಮತ್ತು ಮಿಜೋರಾಂ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಬಿಹಾರ, ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಹಾಗೂ ರಾಜಸ್ಥಾನದಂತಹ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ತೀವ್ರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ.
ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಕ್ರಮಗಳು:
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ (NEP 2020): ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮಾತೃಭಾಷಾ ಕಲಿಕೆ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ಣ ಸಾಕ್ಷರತೆ-ಸಂಖ್ಯಾಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ (FLN) ಆದ್ಯತೆ.
ಉಲ್ಲಾಸ್ (ULLAS – Nav Bharat Saaksharta Karyakram): 15 ವರ್ಷ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಅನಕ್ಷರಸ್ಥರನ್ನು ತಲುಪಲು ರೂಪಿಸಲಾದ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಕೇವಲ ಅಕ್ಷರಾಭ್ಯಾಸವಲ್ಲದೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ತಳಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಿದೆ.
ಮುಖ್ಯ ಸವಾಲುಗಳು :
ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯ (ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆ ~84% ಇದ್ದರೆ, ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತೆ ~72% ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿದೆ) ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ-ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಅಸಮಾನತೆ ಇನ್ನೂ ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.
ಅಕ್ಷರ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದ ಸಮಾಜವು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ನಿಜವಾದ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. 2026 ರ ಸಾಕ್ಷರತಾ ದಿನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, “ನಾವೂ ಸಾಕ್ಷರರಾಗೋಣ, ಇತರರನ್ನೂ ಸಾಕ್ಷರರನ್ನಾಗಿಸೋಣ” ಎಂಬ ಸಂಕಲ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಡಿಜಿಟಲ್, ಪರಿಸರ ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನಿಗೂ ತಲುಪಿಸುವುದು ಇಂದಿನ ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
– ಡಾ. ಪ್ರಸನ್ನ ದೇವರ ಮಠ ಅನಿಲಕುಮಾರ್, ಮಾಗಳ.
ಪದವೀಧರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಕರು
ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಮುದೇನೂರು,
ಹೂವಿನಹಡಗಲಿ, ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ
